image

Design & Creativity

จาก Book สู่ Digital Book ถึง Digital x Book x Design

Published Date : 9 ต.ค. 2561

Resource : Creative Thailand

11,129

ในขณะที่เราเคยเข้าใจกันว่าเทคโนโลยีดิจิทัลจะพาเอาหนังสือเล่มให้ล้มหายตายจาก (ไม่นับความตื่นเต้น-หวาดหวั่น-ยอมรับชะตากรรมกับทิศทางที่เทคโนโลยีจะพาเราไป) มันก็อาจเปิดโอกาสใหม่ๆ ให้ในอีกมุม

เพราะเอาเข้าจริง อีบุ๊กกลับไม่สามารถทดแทนหนังสือเล่มได้ในความรู้สึกของหลายคน ในขณะที่หนังสือเสียงกลายเป็นทางเลือกที่ดีกว่า ส่วนหนังสือเล่มแม้จะมีคนอ่านน้อยลง ก็ยังไม่ถึงกับล้มหายตายจากไปไหน

©Unsplash/freestocks.org
 

ดูเหมือนว่า ชั้นวางสินค้าอันไม่จำกัดต่างหาก ที่มีผลมากกว่าการเปลี่ยนรูปแบบจากหน้ากระดาษไปสู่อย่างอื่น อย่างธุรกิจอีคอมเมิร์ซที่มาทดแทนหน้าร้าน

แต่หากพูดถึงประเทศจีน ร้านหนังสือกลับเป็นเรื่องน่าตื่นเต้นมากกว่าเดิมด้วยซ้ำ เห็นได้จากกระแสการเปิดร้านหนังสือใหม่กันอย่างคึกคัก ไม่ใช่ร้านหนังสือขนาดเล็ก แต่ระดับจีนแล้ว “เล็กๆ ไม่ ใหญ่ๆ ทำ”

เมื่อเทคโนโลยีอย่างระบบชำระเงินดิจิทัล ระบบจดจำใบหน้า คิวอาร์โค้ด ไปจนถึง IoT ทำงานร่วมกัน มันก็หมายถึงการเปลี่ยนโฉมหน้าการค้าปลีกด้วยระบบอัตโนมัติ อย่างซูเปอร์มาร์เก็ต “เหอหม่า” ของอาลีบาบาที่เปิดให้บริการแล้วในประเทศจีน

แม้จะไม่ถึงกับไม่ใช้พนักงานเสียทีเดียว แต่พนักงานจะถูกใช้ก็เพื่อสร้างประสบการณ์แบบใหม่ให้ลูกค้า เช่น กลายเป็นพ่อครัวปรุงอาหารที่ลูกค้าหยิบมาจากชั้นวาง ซึ่งกลายเป็นเครื่องดึงดูดให้ลูกค้ายังมาใช้บริการซูเปอร์มาร์เก็ต แทนที่จะกดสั่งสินค้าแล้วนั่งรออยู่ที่บ้าน

©alizila.com

เมื่อซูเปอร์มาร์เก็ตที่มีสินค้าซับซ้อนกว่ายังนำระบบอัตโนมัติมาใช้ได้ สินค้าชนิดอื่นก็คงไม่ใช่เรื่องยาก รวมถึงรถยนต์ ซึ่งอาลีบาบาร่วมมือกับฟอร์ด พัฒนาสิ่งที่พวกเขาเรียกว่า “ตู้ขายรถยนต์อัตโนมัติ” (จริงๆ ลักษณะเป็นโครงเหล็กที่จอดรถยนต์เรียงกันหลายชั้น ซึ่งสามารถเลื่อนรถยนต์ลงมาได้ เหมือนเวลาเรากดตู้ซื้อเครื่องดื่ม)

แน่นอนว่าการนำระบบอัตโนมัติมาใช้กับการขายหนังสือซึ่งไม่ใช่สินค้าที่มีรูปแบบซับซ้อนก็คงไม่ยากเช่นกัน แต่ไม่ใช่การทำในลักษณะตู้กดสินค้า เพราะเรากำลังจะพูดถึงร้านหนังสือขนาดใหญ่ในแบบให้บริการตนเอง ที่เปิดให้บริการ 24 ชั่วโมงต่างหาก

Book x Digital
มันคือร้านหนังสือ Shenzhen Book Mall สาขาใหม่ ที่เพิ่งทดลองเปิดให้บริการในเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา

Shenzhen Book Mall ก็คือเชนร้านหนังสือขนาดใหญ่ในเมืองเซินเจิ้น ที่มีโลโก้เป็นคำว่า BOOK มีขีดสีแดงพาดตัวโอสองตัวตรงกลาง คำว่าขนาดใหญ่หมายถึง แต่ละสาขากินพื้นที่ขนาดใหญ่ประมาณหอสมุดก็ว่าได้

Shenzhen Book Mall ในเมืองเซินเจิ้น
©mecanoo.nl

ส่วนร้านสาขาใหม่ที่เราจะพูดถึงนี้ไม่ใช่แค่ใหญ่ธรรมดา แต่จะเป็นร้านหนังสือแบบให้บริการตนเองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศจีน

โดยร้านสาขาใหม่นี้ ตั้งอยู่ในพื้นที่ศูนย์วัฒนธรรมใหม่ของเมืองเซินเจิ้นในเขตหลงกัง (ออกแบบโดย Mecanoo บริษัทออกแบบสัญชาติดัตช์) ประกอบด้วยอาคารหลัก 4 อาคาร นั่นคือ พิพิธภัณฑ์ศิลปะ ศูนย์วิทยาศาสตร์ ศูนย์เยาวชน และอาคารร้านหนังสือ Book Mall ที่ว่านี้ (หากค้นข้อมูลบางที่จะใช้คำว่า Book City)

โดยอาคารร้านหนังสือซึ่งมีความสูง 7 ชั้น จัดพื้นที่ชั้นหนึ่งไว้เป็นร้านหนังสือแบบให้บริการตนเองและเปิดให้บริการ 24 ชั่วโมงอย่างที่เกริ่นไว้

โดยลูกค้าจะสมัครสมาชิกผ่านแอพพลิเคชั่น ใช้ระบบจดจำใบหน้าในการเข้าใช้บริการ ระบุตำแหน่งหนังสือที่ต้องการด้วย IoT และจ่ายเงินซื้อหนังสือได้ด้วยตนเองผ่านระบบชำระเงินอย่างวีแชตหรืออาลิเพย์ ซึ่งเป็นระบบชำระเงินผ่านโทรศัพท์ที่ผู้ใช้บริการชาวจีนคุ้นเคยกันดีในปัจจุบัน

ไม่นับบริการอย่างส่วนให้บริการเครื่องดื่ม ซึ่งแน่นอนว่าจะอยู่ในรูปแบบสมาร์ตบาร์ ไม่ต้องมีพนักงานบริการให้เสียคอนเซปต์

นี่จึงเป็นเซินเจิ้น เมืองที่คนไทยบางคนยังติดภาพของก็อปหลากเกรด แต่แท้จริงแล้วได้รับการคัดเลือกจากยูเนสโกให้เป็นเมืองหลวงด้านการออกแบบมาตั้งแต่สิบปีที่แล้ว โดยเฉพาะงานออกแบบกราฟิก และการเป็นฐานการพิมพ์สำคัญของโลก

แต่ที่สำคัญกว่านั้น นี่คือเมืองที่เราเห็นความคึกคักของหนังสือและเทคโนโลยีไปพร้อมกัน

Artron Art Center
©coba-design.com

Book x Design
ดูเหมือนว่าจุดหมายปลายทางของการท่องเที่ยวสมัยใหม่จะรวมเอาห้องสมุดและร้านหนังสือไว้ด้วย ภาพข่าวในช่วงหลายปีหลังบอกกับเราอย่างนั้น

เอาแค่ในเซินเจิ้น นอกจาก Book Mall สาขาหลงกัง ก็ยังมีห้องสมุดหนังสือศิลปะที่เป็นงานออกแบบอันน่าตื่นตาตื่นใจ ในพื้นที่ Artron Art Center ซึ่งจัดให้เป็นพิพิธภัณฑ์ ห้องแสดงงาน และห้องสมุด โดยเจ้าของพื้นที่ก็คือ Artron ธุรกิจให้บริการข้อมูลด้านศิลปะยักษ์ใหญ่ของจีน (งานออกแบบภายในโดย COBA DESIGN จากไต้หวัน)

ห้องสมุดวิทยาศาสตร์ตั้งอยู่ในสวนสาธารณะเซียงมี่ (Xiangmi Science Library)
©Vlad Feoktistov

หรือห้องสมุดวิทยาศาสตร์ซึ่งตั้งอยู่ในสวนสาธารณะเซียงมี่ โดยใช้การออกแบบที่ให้ความรู้สึกเบากับมีทางเดินแบบ Tree Top ทอดยาวให้ผู้ใช้บริการได้สัมผัสบรรยากาศสวนสาธารณะอย่างเต็มที่  (ออกแบบโดย MLA+ อีกหนึ่งบริษัทออกแบบระดับโลกที่มีสำนักงานใหญ่อยู่ในเมืองรอตเตอร์ดัม)

ออกจากเซินเจิ้น เราก็ยังเห็นบรรดา “ของใหม่” ในโลกหนังสือเปิดตัวกันอย่างต่อเนื่อง

ที่คุ้นตากันดีคงหนีไม่พ้นห้องสมุดเทียนจินปินไห่ที่เปิดให้บริการในปี 2017 งานออกแบบสุดล้ำจาก MVRDV บริษัทออกแบบสัญชาติดัตช์อีกราย แม้จะมีเสียงวิจารณ์ตามมาว่าภายใต้เส้นโค้งไล่ระดับจากพื้นสู่เพดาน หนังสือส่วนใหญ่กลายเป็นเพียงม็อกอัพประดับงานออกแบบก็ตาม

นอกจากนี้ยังมีสาขาร้านหนังสือซิงหัวในเซี่ยงไฮ้ ผู้เป็นพี่ใหญ่ในวงการร้านหนังสือของจีน ที่ได้ทะดะโอะ อันโดะ (Tadao Ando) นักออกแบบระดับตำนานชาวญี่ปุ่นผู้จัดเจนในเรื่องแสงและเงา เป็นผู้ออกแบบให้ กับร้านซิงหัวอีกสาขาในเมืองเป่าติ้งของมณฑลเหอเป่ย ที่ออกแบบโดยทีมออกแบบสัญชาติจีน Yi+Mu และได้รับรางวัล Red Dot Design ในปี 2016

ห้องสมุดเทียนจินปินไห่ (Tianjin Binhai Library)
©en.wikipedia.org
 

ยังไม่รวมร้านหนังสือแบรนด์ต่างชาติอย่าง Page One จากสิงคโปร์ที่เพิ่งเปิดให้บริการร้านหนังสือ 24 ชั่วโมง ในโครงการ Beijing Fun กลางกรุงปักกิ่ง (ที่มีโรงแรมมูจิกับโคเวิร์กกิงสเปซ ‘Wework’ ตั้งอยู่)

คำถามก็คือ พวกเขาเอาความมั่นใจมาจากไหน ถึงลุกมาสร้างมหาวิหารหนังสือยุคใหม่กันอย่างคึกครื้นแบบนี้?

Book x Investment
เราควรจะเดาได้ ไม่มากก็น้อย มันคงต้องเกี่ยวกับทิศทางของนโยบายรัฐบาลจีน

นับตั้งแต่ปี 2013 เป็นต้นมา มีรายงานว่ารัฐบาลจีนใช้งบประมาณกว่า 5 พันล้านหยวนต่อปี สำหรับสนับสนุนอุตสาหกรรมหนังสือ ไม่นับงบประมาณหลายร้อยล้านหยวนที่ให้กับร้านหนังสือโดยเฉพาะ

เอาแค่ในเมืองหลวงอย่างปักกิ่ง ที่รัฐบาลใช้มาตรการทั้งการลงทุนทางตรงและการสนับสนุนทางภาษี เพื่อสร้างร้านหนังสือขนาดใหญ่ 16 แห่งใน 16 เขต กับร้านหนังสือขนาดเล็กอีกราว 200 แห่งให้ได้ภายในปี 2020

เมื่อพูดถึงร้านหนังสือขนาดใหญ่ อย่าเพิ่งเทียบกับร้านหนังสือทั่วไปในบ้านเรา แต่ให้เทียบกับห้างสรรพสินค้าขนาดกลางที่เป็นตึก 5-6 ชั้น

โดยทางการปักกิ่งกล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า งานสำคัญก็คือการสร้าง “บรรยากาศการอ่านที่มีโครงสร้างรองรับที่ดีสำหรับสาธารณะ” 

ร้านหนังสือซิงหัวในเซี่ยงไฮ้ออกแบบโดยทะดะโอะ อันโดะ
©shine.cn
 

เพื่อสร้างบรรยากาศที่ว่านั้น ปักกิ่งใช้เงินลงทุนราว 50 ล้านหยวน สำหรับการลงทุนและสนับสนุนร้านหนังสือในปี 2018 โดยเป็นงบประมาณที่เพิ่มมากกว่าปีที่ผ่านมาเกือบสามเท่า

หมายเหตุว่าร้านหนังสือที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในปักกิ่งในปัจจุบัน ก็คือร้านซิงหัว อันเป็นร้านของรัฐบาล กับร้านหนังสือแบรนด์ลูกอีกมากมาย ซึ่งแน่นอนว่าเดินเข้าร้านไป สิ่งแรกที่จะเห็นก็คือหน้าของท่านผู้นำ สี จิ้นผิง บนปกหนังสือที่จัดเป็นเซกชั่นพิเศษ

แต่เมื่อเดินเข้าไปในร้าน เราก็จะพบหนังสือมากมาย ซึ่งรวมถึงวรรณกรรมเด็กและวรรณกรรมแปลชั้นยอดของโลก วางขายในราคาถูกกว่าบ้านเราโดยเฉลี่ย เมื่อเทียบกันด้วยจำนวนหน้ากับคุณภาพการพิมพ์

ในตลาดกว้างใหญ่ ซึ่งรวมถึงการมีห้องสมุดเป็นลูกค้า ต้นทุนการพิมพ์หนังสือหนึ่งเล่มคงถูกกว่าหนังสือในบ้านเราอยู่มาก

พร้อมกับการเปิดร้านหนังสือ เราจึงเห็นการเร่งสร้างห้องสมุดขึ้นใหม่ในประเทศจีนอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่ห้องสมุดธรรมดา แต่เป็นการว่าจ้างบริษัทออกแบบระดับโลกเพื่อสร้างสเปซที่ดึงดูดผู้คนเข้ามาใช้

แน่นอนว่าเซกเมนต์ที่ทำให้ตลาดเติบโตยังคงเป็นหนังสือสำหรับเด็ก โดยเฉพาะในประเทศที่ผู้ปกครองพร้อมจะลงทุนกับการศึกษา-เรียนรู้ของเด็กอย่างจีน ตลาดหนังสือของจีนที่เติบโตเกือบร้อยละ 15 ในปี 2017 จึงมีสัดส่วนยอดขายหนังสือเด็กอยู่ถึงหนึ่งในสาม ในขณะที่ตลาดออนไลน์ยังคงเติบโต

แม้ตลาดออนไลน์จะเติบโต แต่ธุรกิจอีคอมเมิร์ซยักษ์ใหญ่อย่าง JD.com และ Tmall ก็ยังต้องลุกขึ้นมาเปิดร้านหนังสือออฟไลน์ ในขณะที่ dangdang.com ผู้ปลุกปั้นธุรกิจขายหนังสือออนไลน์ในจีน มีร้านหนังสือออฟไลน์อยู่ 160 ร้าน และกำลังเร่งเปิดอีก 100 ร้าน ใน 30 เมือง (ข้อมูล ณ เดือนมกราคม 2018 จาก China Daily)

แต่สิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นก็คือ แผงลอยริมถนนในเมืองต่างๆ ก็มีหนังสือเด็กวางขายให้เห็นอยู่ทั่ว 
ข้อมูลในหลายด้านที่กล่าวมาบอกกับเราว่า หากรัฐบาลจีนต้องการสร้างบรรยากาศการอ่าน นี่ก็น่าจะเป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ไม่น้อยเลย

ที่มา:
บทความ China's largest self-service bookstore opens in Shenzhen จาก China Daily
บทความ Capital to develop more bookstores จาก China Daily
บทความ Bookstores enter renaissance period จาก China Daily
บทความ New data shows 14.5% growth in Chinese book market in 2017 จาก booksandpublishing.com.au
บทความ Xiangmi Park Science Library / MLA+ จาก archdaily.com
บทความ Baoding Xinhua Bookstore Interior Design store by Yi Chen and Muchen Zhang competition.adesignaward.com

เรื่อง Little Thoughts