image

Design & Creativity

วางแผนชีวิตอย่างไรเมื่ออยู่ในภาวะ “Life on Hold”

Published Date : 10 Jul 2020

Resource : Creative Thailand

4,432

นี่อาจจะเป็นช่วงเวลาที่แปลกประหลาดที่สุดช่วงหนึ่งของชีวิตมนุษย์ หลังจากประสบกับวิกฤตการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 มาสักระยะ ซึ่งก็ยังไม่อาจรู้ได้ว่าจะสิ้นสุดเมื่อไหร่ การใช้ชีวิตแบบ New Normal ที่ดูเหมือนว่าจะขอให้เราทุกคนหยุดแผนการที่วางไว้ชั่วคราว ไม่ว่าจะต้องล้มเลิกแผนไปเรียนต่อหรือทำธุระที่ต่างประเทศ แผนการเปิดธุรกิจใหม่ที่ดูจะเสี่ยงเกินไป หรือแม้แต่การเดินทางไปเที่ยวต่างจังหวัดก็อาจจะต้องคิดแล้วคิดอีก ชีวิตที่ต้องอยู่ในช่วงเวลา “on hold” นี้ได้สร้างความหวาดวิตกให้หลายคนไม่มากก็น้อย คำถามคือ เราจะเดินหน้าต่อไปอย่างไรเมื่อไม่อาจจินตนาการถึงโอกาสความเป็นไปได้เหมือนอย่างเคย และชีวิตที่ต้องวางแผนใหม่ทั้งหมดควรจะเป็นอย่างไร… ลองมาฟังนักคิด นักปรัชญา และนักจิตวิทยาเชิงบวกที่อาจตอบคำถามเหล่านี้ได้

In the Waiting Mode, Little Things Count
บางคนอาจคิดว่าการวางแผนชีวิตและการตั้งเป้าหมายไม่ใช่เรื่องสำคัญ การใช้ชีวิตแบบไม่ต้องมีแผนมากนัก น่าจะมอบความรู้สึกอิสระและกดดันน้อยกว่า แต่หากอธิบายในเชิงจิตวิทยา มีไฮลย์ ซิกส์เซนต์มีไฮยี (Mihaly Csikszentmihalyi) นักจิตวิทยาเชิงบวก เคยแนะนำถึงหนึ่งในหนทางที่จะทำให้มนุษย์มีความสุข นั่นคือการตั้งเป้าหมายที่อิงอยู่กับความเป็นจริงและได้รับข้อเสนอแนะ (feedback) ระหว่างความพยายามที่ทำให้เป้าหมายนั้นสัมฤทธิ์ผล และโดยปกติแล้วเป้าหมายแบบนี้มักต้องการการวางแผนในระยะยาว ปัญหาจึงอยู่ที่ว่า ในช่วงเวลาที่มนุษย์ตกอยู่ในสภาวะที่มีหลายเรื่องจำเป็นต้องรอไปก่อน เราจะสามารถวางแผนชีวิตให้ไปต่อได้อย่างไร

การจะตอบคำถามดังกล่าวได้ดี อาจจำเป็นต้องพึ่งแนวคิดของจอห์น ดิวอี (John Dewey) นักปรัชญาชาวอเมริกันที่เคยบอกไว้ว่า สิ่งสำคัญที่สุดคือการโฟกัสกับสเต็ปต่อไป ไม่ใช่ภาพของผลลัพธ์ที่คาดหวัง ซึ่งมันอาจจะใช้ได้ดีที่สุดในช่วงเวลานี้ เหมือนอย่างที่แคลร์ โฮลด์สเวิร์ธ (Clare Holdsworth) ศาสตราจารย์ด้านภูมิศาสตร์สังคมประจำมหาวิทยาลัย Keele University บอกเอาไว้ว่า ช่วงเวลานี้ชีวิตเราอาจต้องพึ่งการอิมโพรไวส์อยู่สักหน่อย แต่การอิมโพรไวส์ในที่นี้ก็ไม่ได้หมายถึงการละทิ้งเป้าหมายหรือแผนการเดิมที่เคยวางไว้อย่างสิ้นเชิง โดยเธอยกตัวอย่างให้เห็นภาพชัดขึ้นว่า เราอาจจะต้องทำตัวให้เหมือนกับนักดนตรีแจ๊สที่ต้องด้นสด เพื่อสร้างบทเพลงแจ๊สที่งดงามและไม่ได้ทำตามกฎ แต่การจะด้นสดได้นั้น นักดนตรีแจ๊สก็จำเป็นต้องเล่นเครื่องดนตรีได้เป็นอย่างดีและเข้าใจถึงจังหวะของแจ๊สเสียก่อน ดังนั้นจึงเหมือนกับว่า ในช่วงที่ชีวิตของเรา on hold และยังมองไม่เห็นถึงผลลัพธ์ในระยะยาวได้ชัดเจนนัก แผนการที่เราทำได้ตอนนี้จึงอาจจะเป็นการมุ่งหน้าเรียนรู้หรือฝึกฝนสกิลต่างๆ ต่อไป เพราะวันหนึ่งข้างหน้า ความรู้หรือทักษะเล็กๆ น้อยๆ ที่เราทำได้ในวันนี้จะช่วยสร้างบทเพลงแจ๊สที่ไพเราะที่สุดได้นั่นเอง

How to Set Goals During Uncertainty
ดร. ซาช่า ไฮนซ์ (Dr. Sasha Heinz) อีกหนึ่งนักจิตวิทยาเชิงบวกก็ได้ให้คำแนะนำสำหรับคนที่อยากตั้งเป้าหมายในช่วงเวลานี้ รวมถึงผู้ที่มีแผนอยู่แล้ว และผู้ที่รักในความสมบูรณ์แบบ ถึงวิธีการวางแผนและตั้งเป้าหมายชีวิตในช่วงเวลาอันไม่แน่นอนไว้ ดังนี้

  • สำหรับมือใหม่หัดตั้งเป้าหมาย ที่อยากเริ่มต้นทำอะไรจริงจังในช่วงเวลาที่อะไร ๆ ก็ดูไม่เป็นใจนัก ให้ระลึกไว้เสมอว่าไม่ว่าจะมีโรคระบาดหรือไม่ ก็ไม่มีเวลาไหนที่จะเป็นเวลาที่พร้อมที่สุด มีก็แต่เริ่มทำหรือไม่ โดยการตั้งเป้าหมายในช่วงนี้อาจจะไม่จำเป็นต้องมองไปที่ภาพใหญ่นัก ลองแบ่งเป้าหมายให้อยู่ในไซส์ต่างๆ ตั้งแต่ ไซส์เล็ก กลาง ใหญ่ และในช่วงแรกให้โฟกัสไปที่เป้าหมายไซส์เล็กที่ทำสำเร็จได้โดยที่ใช้เวลาไม่นานมาก หลีกเลี่ยงการดันทุรังเพื่อไปให้ถึงเป้าหมายใหญ่ ซึ่งอาจทำให้เราติดอยู่ในความรู้สึกว่าทำไปเท่าไหร่ก็ไม่เห็นผล เพราะนั่นจะยิ่งทำให้ความเครียดเพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณในช่วงเวลาที่โลกยังไม่มีคำตอบว่าเราจะกลับไปใช้ชีวิตแบบเดิมได้หรือไม่และเมื่อไหร่ สำหรับผู้ที่อยากฝันใหญ่และไปให้ถึง การทำเป้าหมายไซส์กลางและใหญ่ในช่วงนี้ อาจต้องพึ่งการมองโลกในมุมบวกและอยู่ในพื้นฐานของความจริงที่ว่า เราไม่อาจหลีกหนีอุปสรรคต่าง ๆ และอารมณ์เชิงลบซึ่งอาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ หรือให้ใช้ชีวิตเหมือนอย่างที่ มายา แองเจลู (Maya Angelou) นักคิดผิวสีชาวอเมริกันเคยกล่าวไว้ว่า “จงวาดหวังสิ่งที่ดีที่สุด เตรียมรับมือกับสิ่งแย่ ๆ และไม่ต้องตกใจหากต้องเผชิญกับสิ่งที่คาดไม่ถึงระหว่างทาง (Hoping for the best, prepared for the worst, and unsurprised by anything in between.)”
     
  • สำหรับเพอร์เฟกชันนิสและผู้ที่มีแผนอยู่แล้วในใจ คงเป็นเรื่องที่ทำใจยากทีเดียวหากแผนที่เคยวางไว้ต้องทลายลงกับตาเมื่อเจอกับสถานการณ์โรคระบาดในปัจจุบัน แต่แทนที่จะหมกมุ่นอยู่กับแผนเดิมที่มีทีท่าว่าไปไม่รอดแล้ว ควรกลับมาถามตัวเองใหม่ว่า “ตอนนี้ควรทำอะไรแทน” เพราะอย่าลืมว่าชีวิตล้วนเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน การพยายามควบคุมชีวิตให้ได้อย่างใจต้องการจึงเป็นเรื่องที่เป็นไปได้ยาก ดังนั้นตอนนี้เราอาจจะต้องยอมวางแผนการเดิมลงก่อน แล้วตั้งเป้าหมายใหม่ที่มีไซส์เล็กลง เพราะเมื่อเราสร้างความสำเร็จได้ภายใต้สถานการณ์ที่ไม่แน่นอน แม้มันจะเป็นสิ่งเล็กๆ ก็ตาม เราก็จะได้รับความรู้สึกพอใจและปลอดภัยกลับคืนมา เพื่อช่วยให้เราควบคุมชีวิตได้อีกครั้งนั่นเอง
ในการเตรียมวางแผนภายใต้สถานการณ์ปัจจุบัน เราอาจลองถามตัวเองด้วยชุดคำถามต่อไปนี้ เพื่อช่วยให้มองเห็นหนทางในการไปถึงเป้าหมายได้ง่ายขึ้น
  • อะไรคือชัยชนะเล็ก ๆ ที่เราทำสำเร็จในอาทิตย์ที่ผ่านมา?
  • เมื่อคิดถึงภาพความสำเร็จตามที่หวังไว้ อะไรคือก้าวเล็ก ๆ ที่เราทำได้ตอนนี้เพื่อไปให้ถึงตรงนั้น?
  • อะไรคือสิ่งสำคัญที่สุดในชีวิตที่เราต้องทำต่อไป แม้จะต้องอยู่ในสถานการณ์นี้ก็ตาม?
  • มีหนทางอะไรบ้างที่เราสามารถทำได้ในช่วงเวลาที่ยากลำบากนี้?

 

Did you know?
90 วินาที คือช่วงเวลาเพียงแป๊บเดียวเท่านั้นที่อารมณ์ที่ถูกกระตุ้นของเราดำเนินอยู่ ไม่ว่าจะเป็นความเครียดหรือความวิตกกังวลใจถึงเรื่องอะไรก็ตาม หากเราพยายามก้าวผ่าน 90 วินาทีแห่งอารมณ์นั้น ๆ ได้ เราก็จะสามารถประคองสติให้เดินหน้าต่อไปได้อย่างเคย โดย ดร. ซาช่า ไฮนซ์ (Dr. Sasha Heinz) ได้แนะนำวิธีการก้าวผ่านหรือที่เธอเรียกว่า SURF ผ่านอารมณ์เชิงลบที่ถูกกระตุ้นไว้ดังนี้
  • S-Surrender ยอมรับความรู้สึก/ความคิดนั้นแต่โดยดี
  • U-Unfold พุ่งความสนใจไปที่ความรู้สึกทางกายเพื่อหยุดความคิดนั้น
  • R-Recede เฝ้ามองคลื่นความคิดที่ผ่านเข้ามาและกำลังจะจากไป
  • F-Find the Name นิยามความคิดที่ผ่านเข้ามาว่าทำให้เรารู้สึกอย่างไร
กระบวนการนี้จะช่วยให้เรารู้เท่าทันความคิดว่า ความคิดเป็นเพียงสิ่งที่ผ่านเข้ามาและไม่นานมันก็จากไปเอง ดังนั้นการยึดติดกับความคิดหรืออารมณ์เชิงลบไว้กับตัวนาน ๆ จึงเป็นเรื่องที่ไม่จำเป็น

 

ที่มาภาพเปิด : unsplash/@glenncarstenspeters

ที่มา :
บทความ "Coronavirus: how to deal with a looming lack of life plans" จาก theconversation.com
บทความ “Reframing personal and professional success during COVID-19” จาก leanin.org
บทความ “How to Set Goals During Uncertainty—According To a Positive Psychologist” จาก careercontessa.com

เรื่อง : วรรณเพ็ญ บุญเพ็ญ